Geesten op foto: waarom je orbs en schimmen ziet, en hoe je eerlijk fotografeert
Wat mensen als geesten op foto zien, heeft vrijwel altijd een gewone oorzaak. Orbs zijn stof, pollen, insecten of druppels vlak voor de lens die het flitslicht terugkaatsen, schimmen ontstaan door een lange sluitertijd terwijl iemand beweegt, en gezichten in schaduwen zijn pareidolie. Onderzoekers van de University of Arizona konden in 2005 de meeste orbs op hun eigen foto's zo verklaren. Wil je eerlijk fotograferen, herhaal dan elke opname zonder flits, laat een tweede camera meelopen en noteer alles.
Orbs op foto: stof, insecten en druppels
De bekendste spookfoto is de orb: een zwevende, doorschijnende lichtbol. Volgens Wikipedia ontstaat zo'n orb als het flitslicht weerkaatst op stof, pollen of waterdruppels vlak voor de lens. Omdat die deeltjes onscherp zijn, worden ze groot en rond. Compacte camera's en telefoons, met de flitser vlak naast de lens, hebben er het meeste last van. Bij infrarood gebeurt hetzelfde: een nachtzichtcamera met infraroodleds naast de lens, zoals onze infrarood nachtzicht camcorder (vanaf € 109,95), laat zwevend stof in het donker oplichten.
Wat onderzoekers over orbs zeggen
Gary Schwartz en Katherine Creath van de University of Arizona maakten in 2005 met vijf digitale camera's ongeveer duizend foto's, deels in een halfdonkere ruimte. Op ruim tweehonderd foto's stonden orbs. Volgens hun artikel in de Journal of Scientific Exploration waren de meeste te verklaren door weerkaatsingen van de flitser op glimmende voorwerpen en door flitslicht op stofjes vlak voor de lens. Hun conclusie: denk pas aan iets anders als je al die bronnen hebt uitgesloten. Ook de bekende paranormaal onderzoeker Joe Nickell noemt orbs volgens Wikipedia het gevolg van stof, insecten, pollen of druppels.
Schimmen en doorzichtige figuren: lange sluitertijd
In het donker blijft de sluiter van je camera langer open. Loopt er dan iemand door het beeld, dan staat die er half doorzichtig of uitgerekt op. Volgens het Wikipedia-artikel over spiritfotografie denken sceptici dat zo een bekende spookfoto uit 1891 in Combermere Abbey ontstond, gemaakt met een belichting van een uur. Ook een panoramafoto kan iemand dubbel of half laten verschijnen, omdat de camera de opname over een langere tijd maakt. Zie je een schim, vraag dan eerst: wie liep er op dat moment rond, en hoe lang was de belichting?
Dubbele belichting en bewerkte spookfoto's
Spookfoto's zijn zo oud als de fotografie. Volgens Wikipedia publiceerde de Amerikaan William Mumler in 1862 een foto met de "geest" van zijn overleden neef. Zijn spookverschijningen waren waarschijnlijk dubbele belichtingen: oude beelden op slecht schoongemaakte glasplaten. Tegenwoordig kan het met een app. Volgens hetzelfde artikel bestonden er in 2014 al meer dan 250 spook-apps voor Android, waarvan sommige een figuur in je foto plakken. Krijg je een spookfoto doorgestuurd, vraag dan naar het originele bestand en met welke app hij gemaakt is.
Lensreflecties, haren en een vuile lens
Een felle lamp of een zaklamp net buiten beeld kan binnen de lens tussen de glazen weerkaatsen. Dat heet lensreflectie of flare en geeft gekleurde vlekken, bogen of een lichtwaas. Bij telefoons met een plat beschermglas voor de lens zie je dat vaak. Wikipedia noemt bij spookfoto's ook een haar, een draagriem of een vinger vlak voor de lens, en een vlek op de lens die steeds op dezelfde plek terugkomt. Veeg je lens schoon voor je begint en kijk of de vlek in de volgende foto meeschuift.
Gezichten in schaduwen: pareidolie
Zie je een gezicht in een raam, een muur of een donkere hoek? Volgens Wikipedia heet dat pareidolie: je brein maakt van een willekeurig patroon van licht en schaduw iets bekends, het liefst een gezicht. Dezelfde neiging zorgt ervoor dat je in ruis stemmen hoort, zoals bij een spirit box. Een korrelige nachtfoto met veel ruis is daar extra gevoelig voor. Laat een foto daarom zien aan iemand die niet weet wat jij denkt te zien, en vraag wat die ziet.
Zo fotografeer en film je eerlijk
Geesten fotograferen kan niet aantoonbaar, maar je kunt wel eerlijk vastleggen wat er gebeurt:
- Maak overdag referentiefoto's van elke ruimte.
- Herhaal elke flitsfoto direct zonder flits, vanaf dezelfde plek.
- Zet een tweede camera op een statief die de hele ruimte filmt.
- Geef de camera extra licht met een infrarood zaklamp (vanaf € 29,95), een stukje naast de lens, zodat stof minder oplicht.
- Noteer tijd, wie waar stond en het weer: regen, mist en stof geven orbs.
Een hoofdlamp met rood licht (vanaf € 14,95) houdt je ogen aan het donker gewend; zeg hardop wanneer je hem aanzet.
Beweging zichtbaar maken met een laser grid
Wil je zien of er iets door een ruimte beweegt, gebruik dan een groene laser grid projector (vanaf € 19,95). Die zet een raster van groene punten op muur en vloer; beweegt er iets door, dan verspringen de punten op je opname. Laserklasse 2: nooit in de ogen schijnen, ook niet in die van huisdieren. Weet wel dat een insect of een trillende vloer de punten ook laat verspringen. Meer sensoren vind je bij triggers en sensoren, en alle camera's en lampen bij camera en licht.
Wat een foto wel en niet laat zien
Een foto laat licht zien dat op de sensor viel, meer niet. Ook als je alle gewone verklaringen hebt uitgesloten, is een onverklaarde vlek precies dat: onverklaard. Wat de wetenschap over geesten zegt, lees je in bestaan geesten. Ga je op locatie fotograferen, lees dan eerst de startgids ghost hunten over toestemming en veiligheid, en kijk bij spookhuizen in Nederland welke plekken je mag bezoeken.
Ook in dit artikel genoemd
Veelgestelde vragen
Wat zijn orbs op een foto?
Orbs zijn ronde, doorschijnende lichtvlekken. Meestal is het stof, pollen, een insect of een druppel vlak voor de lens die het licht van de flitser of van infraroodleds terugkaatst. Omdat het deeltje onscherp is, lijkt het groot en rond.
Kun je geesten fotograferen?
Er is geen foto die het bestaan van geesten aantoont. Bekende spookfoto's bleken dubbele belichtingen, lange sluitertijden of reflecties. Je kunt wel eerlijk vastleggen wat er in een ruimte gebeurt en gewone oorzaken uitsluiten.
Waarom zie ik een gezicht op mijn foto?
Je brein is gebouwd om gezichten te herkennen, ook in willekeurige patronen van licht en schaduw. Dat heet pareidolie. Laat de foto zien aan iemand die niet weet wat jij ziet, en kijk of die hetzelfde ziet.
Is een spookfoto van mijn telefoon echt?
Een telefoon heeft een kleine flitser vlak naast de lens, en dat geeft snel orbs. In het donker kiest hij bovendien een lange belichting, waardoor bewegende mensen als schim verschijnen. Controleer ook of er een app gebruikt is die figuren toevoegt.
Hoe voorkom ik orbs op foto?
Fotografeer zonder flits of zet het licht los van de camera, bijvoorbeeld met een infrarood zaklamp naast de lens. Veeg je lens schoon en let op stof, regen en mist. Maak van elke foto een tweede versie zonder flits om te vergelijken.